Slechts 48 van hen kwamen terug. Een van de overlevenden was de overgrootvader van een van de sprekers. “Daarom kan ik u daar nu over vertellen,” klonk het.
Ook werden gedichten van Bas en Julia over vrijheid voorgedragen. Daarin werd stilgestaan bij Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog niet vrij waren om te geloven, naar buiten te gaan of zichzelf te zijn. De oorlogen in onder meer Oekraïne, Sudan, Libanon, Myanmar, Jemen, Syrië en Somalië werden genoemd als voorbeelden dat oorlog nog altijd doorgaat.
Burgemeester Harmsma sprak over Etty Hillesum. Hij benoemde hoe Joden steeds verder werden buitengesloten door verbodsborden bij cafés, zwembaden, theaters, parken en bossen. Ook stond hij stil bij de geallieerde vliegers die boven het huidige Zeewolde zijn omgekomen. “Onverschilligheid kan nooit het antwoord zijn,” zei hij.
Om 20.00 uur werd het stil op de begraafplaats. Twee minuten lang werd gezwegen voor de slachtoffers van oorlog en geweld. Daarna klonk het Wilhelmus en werden kransen gelegd.


085-0640737