Netcongestie in Zeewolde: zoeken naar ruimte op een druk elektriciteitsnet

Dat betekent dat het elektriciteitsnet op piekmomenten onvoldoende capaciteit heeft om nieuwe aansluitingen of extra elektriciteitsvraag te verwerken. Dat raakt woningbouw, bedrijvigheid en is een van de effecten van de zogeheten energietransitie waarbij Nederland aardgasvrij wordt, maar er meer elektriciteit wordt gebruikt.

Beperkte ruimte in een gekoppeld net

Zeewolde maakt deel uit van het grotere netgebied Flevopolder–Gelderland–Utrecht (FGU). Netbeheerder TenneT lichtte toe dat dit gebied elektrotechnisch aan elkaar vastzit: zolang het net nog niet kan worden “opgeknipt”, werkt een knelpunt in het ene deel van het gebied door in het andere deel.

De huidige congestie in FGU loopt volgens TenneT in ieder geval tot 2033 en mogelijk nog langer. Daarbij werd gewezen op de vertraging van het project Utrecht Noord, dat cruciaal is om het net te verlichten. De bouw van een hoogspanningsstation dat een oplossing kan bieden voor de problemen is vertraagd. Dat project is eerder uitgesteld van 2029 naar 2033, met de kanttekening dat verdere vertraging niet is uit te sluiten.

In antwoord op een vraag van burgerraadslid Tim de Goeij van Leefbaar Zeewolde gaf programmamanager Thijs van Hasselt van TenneT aan dat de vertraging misschien wel nog langer kan duren. “Een iemand kan naar de Raad van State gaan en dan ga je al”, aldus Van Hasselt.

Daarnaast zijn ook grotere projecten in Flevoland en rond Almere vertraagd. Voor het totale 380 kV-project van hoogspanningsleidingen wordt in de investeringsplannen volgens TenneT inmiddels gerekend met een oplevering rond 2038, al wordt onderzocht of delen eerder kunnen worden gerealiseerd.

Lange wachtlijst Flevoland

Liander gaf aan dat het station in Zeewolde oorspronkelijk groot is uitgevoerd vanwege de grootschalige duurzame opwek van duurzame energie in de gemeente. Op stationsniveau is er daardoor in principe capaciteit aanwezig. Tegelijkertijd benadrukte Liander dat Zeewolde afhankelijk blijft van de problemen in het grotere net. Zolang de congestie in FGU niet is opgelost, kan het volledige vermogen van het station niet worden benut. Liander bouwt meerdere stations die naar verwachting rond 2035 worden opgeleverd.

In Flevoland staan op dit moment 748 partijen op de wachtlijst, waarvan 442 voor afname en 326 voor teruglevering. Daarbij geldt een prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM), waarbij eerst congestieverzachters, daarna veiligheidsfuncties (zoals politie, ziekenhuizen en gemalen) en vervolgens basisvoorzieningen zoals woningbouw aan bod komen. Binnen elke groep geldt: wie het eerst aanvraagt, komt het eerst aan bod. De volgorde wordt landelijk vastgesteld door de ACM en niet door de gemeente zelf.

Zoeken naar oplossingen

Tegelijkertijd was de boodschap niet alleen somber. Zo werkt Zeewolde aan een groepscontract met energiecoöperatie ECHT, waarin ongeveer twintig ondernemers samenwerken om pieken te verlagen. Volgens de gemeente kan dat de gezamenlijke piekbelasting met ongeveer een derde verminderen, zonder dat bedrijven in hun groei worden beperkt.

Ook wordt gekeken naar het slimmer benutten van batterijen, het beter op elkaar afstemmen van vraag en aanbod en het stimuleren van flexibel gebruik van elektriciteit. Daarbij geldt volgens TenneT dat iedereen een beetje moet “meeflexen”: het moment waarop stroom wordt gebruikt, maakt steeds meer uit. Daarnaast werkt Liander aan het verzwaren van het lokale elektriciteitsnet in Zeewolde.

Wat wel duidelijk lijkt, is dat energievoorziening veel eerder moet worden meegenomen in ruimtelijke plannen. Waar elektriciteit vroeger vaak pas laat in planvorming aan bod kwam, moet nu al bij woningbouw en aanleg van bedrijventerreinen worden gekeken naar netcapaciteit en aansluitmogelijkheden. De gemeente wil energie daarom nadrukkelijker meenemen aan de zogeheten omgevingstafel waarbij per gebied beter wordt gekeken hoeveel netruimte beschikbaar is.

Relatie met warmtetransitie

Fractievoorzitter Hans de Groot van de VVD vroeg zich hardop af of het verstandig is om subsidies op elektrische apparaten en warmtepompen te blijven geven, zolang het elektriciteitsnet onder druk staat. Netbeheerder TenneT gaf daarbij aan dat het energiesysteem van de toekomst “vandaag al nodig is” en dat de huidige elektrificatie sneller gaat dan de uitbreiding van het net kan bijhouden.

Netcongestie is nauw verbonden met de warmtetransitie en het warmteprogramma die op 5 februari tijdens een andere sessie in de gemeenteraad ook zijn besproken. Elektrificatie via warmtepompen en elektrisch vervoer vergroot namelijk de vraag naar stroom. Tijdens de sessie over netcongestie werd erkend dat deze trajecten beter op elkaar moeten worden afgestemd.

Netbeheerders zijn inmiddels nadrukkelijker betrokken bij gesprekken over warmteoplossingen, zodat keuzes in de ene transitie (warmtetransitie) geen onbedoelde extra druk veroorzaakt op de andere transitie (energietransitie). Netcongestie is geen probleem dat op korte termijn verdwijnt, maar is meer mogelijk dan vaak wordt gedacht, mits vroegtijdig wordt samengewerkt en bewust wordt gestuurd.