Volgens adviseur Pieter Heesbeen van De WarmteTransitieMakers - het bureau dat ook de warmtetransitie in de gemeente Zeewolde begeleidt - gebeurt er landelijk veel op het gebied van verduurzaming, “maar niet altijd de goede kant op”. Tegelijkertijd is de richting helder: alle gemeenten werken toe naar een situatie waarin aardgas geen rol meer speelt in de warmtevoorziening. In 2050 moet Nederland volgens de regels aardgasvrij zijn.
Relatief gunstige uitgangspositie
Zeewolde heeft daarbij een voordeel ten opzichte van veel andere gemeenten. Een groot deel van de woningen is gebouwd vanaf de jaren tachtig en daardoor beter geïsoleerd dan woningen in historische binnensteden. Dat maakt alternatieven voor aardgas technisch eenvoudiger en vaak ook goedkoper.
Daarnaast heeft de sterke stijging van de energieprijzen de afgelopen jaren geleid tot een lagere warmtevraag en een versnelling van verduurzaming. Zo is sinds 2022 het aantal warmtepompen in Zeewolde fors toegenomen en hebben meer mensen maatregelen genomen om bijvoorbeeld hun huis beter te isoleren.
Gemeente krijgt regierol
Met nieuwe wetgeving is de rol van gemeenten bij de warmtetransitie aanzienlijk versterkt. Onder de Omgevingswet en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) is het warmteprogramma een wettelijk verplicht programma voor de gemeenten in Nederland dat door het college van B&W wordt vastgesteld en minimaal eens in de vijf jaar moet worden herijkt.
Op termijn krijgt de gemeente zelfs de bevoegdheid om in wijken de gaslevering te beëindigen. Dat kan echter alleen onder strikte voorwaarden. Zo moet er een betaalbaar alternatief beschikbaar zijn, geldt een minimale voorbereidingstijd van acht jaar en mogen de kosten voor bewoners niet hoger zijn dan de baten ten opzichte van de huidige situatie. Bovendien behouden inwoners keuzevrijheid: zij kunnen gebruikmaken van het gemeentelijk aanbod of ze moeten zelf een duurzame oplossing realiseren.
Betaalbaarheid centraal in participatie
Participatie is binnen het warmteprogramma een wettelijke verplichting. Inwoners, verhuurders, bedrijven en professionele partijen zoals Liander, Woonpalet en energiecoöperaties worden actief betrokken bij het opstellen van het warmteprogramma.
Tijdens inwonersbijeenkomsten die inmiddels zijn gehouden, kwam één thema steeds weer naar voren: betaalbaarheid. Veel inwoners ervaren de warmtetransitie nog als een ver-van-mijn-bed-show, maar verwachten dat dat snel verandert zodra een wijk daadwerkelijk aan de beurt is. In het buitengebied lijkt collectieve warmtevoorziening vaak niet haalbaar en zullen individuele oplossingen, zoals warmtepompen, waarschijnlijk de norm worden.
Ook specifieke zorgen kwamen aan bod. Zo werd door een inwoner aan het einde van de sessie gevraagd naar de positie van huurders, waarbij is aangegeven dat Woonpalet al in gesprek is met de gemeente en dat ook particuliere verhuurders worden betrokken. Een andere vraag ging over de toekomst van houtstook: voor sommige inwoners kan het aanschaffen van een houtkachel en het stoken van brandhout volgens hem een verdienmodel worden, terwijl dit tegelijkertijd een onderwerp is van discussie over overlast door houtstook.
Stap voor stap naar uitvoering
Het warmteprogramma schetst de hoofdlijnen voor de komende tien jaar: welke gebieden wanneer van het gas af gaan, welke technieken kansrijk zijn en hoe de uitvoering wordt georganiseerd. De daadwerkelijke besluiten over concrete wijken volgen later via uitvoeringsplannen en aanpassingen van het omgevingsplan, waarbij de gemeenteraad een belangrijke rol houdt.
De komende maanden werkt de gemeente toe naar een zogeheten concept-warmteprogramma, waarin ook de opbrengsten van participatie worden verwerkt. In september – als de nieuwe gemeenteraad is geïnstalleerd en ingewerkt - volgt een verdere inhoudelijke uitwerking voor de raad.
De boodschap die vanuit de huidige de raad is gegeven die tot 18 maart de scepter zwaait is helder: haalbaarheid en betaalbaarheid zijn belangrijk en de zorgen van inwoners moeten serieus worden genomen. Vanuit zowel Leefbaar Zeewolde en D66 kwam dan ook het verzoek om de resultaten van inwonersenquêtes en straatinterviews al ruim vóór september met de raad te delen.
085-0640737