Zeewolde wil tempo maken met 15.000 woningen, raad voelt zich gepasseerd

Exploitatiebegroting als technisch stuk, maar politiek beladen

De exploitatiebegroting Oosterwold 2026 is in essentie een financieel-technisch document. Het vormt het kader voor het zogeheten kostenverhaal: de manier waarop kosten voor gebiedsontwikkeling worden verhaald op initiatiefnemers. Het gaat daarbij niet alleen om woningbouw, maar om bredere ‘bouwstenen’ zoals infrastructuur, groen, water, natuurontwikkeling en proceskosten van de gebiedsorganisatie.

In het bijbehorende collegeadvies staat dat de exploitatiebegroting vooral betrekking heeft op bouwsteen 2: collectieve kosten die door de overheid worden gemaakt en via exploitatiebijdragen worden doorbelast. Bouwsteen 1 betreft ontwikkelingen op de eigen kavel, waar de gemeente geen rol in heeft, en bouwsteen 3 ziet op de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen. Die systematiek bestaat al jaren en wordt periodiek aangepast. Toch bleek dat de raad deze technische insteek moeilijk los kon zien van de politieke werkelijkheid van dit moment.

‘Overvallen’ door aankondiging vijftienduizend woningen

Meerdere fracties spraken namelijk uit dat zij verrast werden door het persbericht van het college van Zeewolde van 5 februari jongstleden, waarin werd aangekondigd dat Zeewolde versneld de regie wil pakken over de bouw van vijftienduizend woningen in Oosterwold.

Fractievoorzitter Samee Sabur van D66 wees erop dat de raad eerder in 2023 de toezegging kreeg dat nieuwe voorstellen over Oosterwold eerst aan de raad zouden worden voorgelegd. “Ik snap de spoed, maar waarom heeft u het plan niet voorgelegd aan de raad zoals beloofd?”

CDA-burgerraadslid Douwe Aikema: “Wij vragen ons kortom wel echt af wat we nu aan moeten met deze exploitatiebegroting omdat de plannen dus abrupt zijn gewijzigd.” Hij vroeg daarnaast nadrukkelijk aandacht voor de positie van bewoners in Oosterwold in ontwikkelfase 2. Zij ontvingen recent een brief van de gemeente, maar volgens het CDA blijft daarin veel onduidelijk, onder meer over uitzonderingen op bestaande regels en over de betekenis van de zinssnede ‘participatie wanneer dat nodig is’.

Ook de samenwerking met Almere kwam ter sprake. Waar Oosterwold altijd als gezamenlijke ontwikkeling is gepositioneerd, riep de aankondiging bij de VVD vragen op over een mogelijk eenzijdige koerswijziging door Zeewolde. Waarbij fractievoorzitter Hans de Groot wel aangaf de discussie met name te willen voeren over de wijziging van de begroting en niet over de aangekondigde versnelling van woningbouw door het college. “Daar gaat het met dit onderwerp helaas niet over, alhoewel wij daar ook wel wat van vinden.”

College: exploitatie staat los van versnelling

Verantwoordelijk wethouder Helmut Hermans probeerde de opmerkingen uit de gemeenteraad te relativeren. Volgens hem heeft de exploitatiebegroting primair betrekking op de lopende ontwikkeling van fase 1A en 1B op het grondgebied van Almere en is actualisatie – ook door Zeewolde - noodzakelijk om zicht te houden op de kosten en financiële risico’s van de gebiedsontwikkeling

Tegelijkertijd erkende hij dat de aankondiging van 5 februari vragen oproept. Aanleiding voor de versnelling is volgens het college onder meer de heroriëntatie van Almere op de ontwikkeling van fase 2 op haar grondgebied van Oosterwold, de aanwijzing van Oosterwold als landelijke doorbraaklocatie voor woningbouw, maar met name ook de komst van de Centrale Kazerne in Zeewolde en de duizenden defensiemedewerkers die in de regio woonruimte nodig hebben. Door zelf het initiatief te nemen, wil Zeewolde naar eigen zeggen voorkomen dat het Rijk zelf de regie overneemt en kunnen sturen op bijvoorbeeld 30 procent sociale woningbouw.

Bestaande spelregels gelden nog steeds

Volgens wethouder Hermans wordt bij de verdere ontwikkeling vastgehouden aan de Intergemeentelijke Structuurvisie Oosterwold uit 2013, waarin al werd uitgegaan van de bouw van vijftienduizend woningen. Daarbij verwees hij naar een onderzoek van SWECO uit 2023, waarin is verkend hoe opschaling binnen die kaders mogelijk is.

Ook gaf hij aan dat er een gemeenschappelijke regeling is rond Oosterwold samen met Almere en dat er nog gewoon wordt samengewerkt, maar dat Zeewolde niet wilde wachten op aanpassingen van de zelfbouwplannen van Almere die volgens Zeewolde niet goed zijn uitgepakt. Eerder op 5 februari had Hermans al aangegeven dat die heroriëntatie zou leiden tot vertraging van vijf tot tien jaar. Daar wil Zeewolde niet op wachten. Door de versnelling zou binnen vier tot vijf jaar al de eerste paal in de Zeewolder grond kunnen.  

Oosterwold: eerst uitleg op de radio, daarna debat in de raad

Nog vóórdat de gemeenteraad zich donderdag 12 februari boog over de actualisatie van de exploitatiebegroting Oosterwold 2026, was wethouder Helmut Hermans te gast in het radioprogramma Zeewolde Kiest. Daar lichtte hij het besluit van het college toe om werk te maken van de ontwikkeling van fase 2 van Oosterwold op Zeewolder grondgebied. Volgens Hermans is er feitelijk geen sprake van “versnellen”, maar van het inlopen van vertraging. “Eigenlijk zou er in 2020 al een aanvang zijn gemaakt met fase twee. Dat is uitgesteld. We gaan nu gewoon aan de slag om te kijken hoe we Oosterwold fase twee netjes kunnen ontwikkelen.”

Aanleiding voor het moment waarop Zeewolde naar buiten trad, was onder meer de heroriëntatie van Almere op haar deel van fase 2. Daarnaast noemde Hermans nadrukkelijk de komst van de centrale kazerne in Zeewolde. Met circa vijfduizend arbeidsplaatsen ziet het college een directe relatie tussen werk en wonen. “Het zou mooi zijn als we die twee dingen met elkaar kunnen laten oplopen, zodat je straks niet in één keer een kazerne hebt waar vijfduizend man komen te werken die ook ergens moeten wonen.”

Ook wees hij op de aanwijzing van Oosterwold als landelijke doorbraaklocatie. “Als wij zelf niet zaken gaan regelen en onderzoeken, dan loop je altijd de kans dat het Rijk de regie overneemt.” Tegelijkertijd ziet hij daarin ook kansen, bijvoorbeeld voor rijksbijdragen aan infrastructuur rond de A27 en A6.

Over de agrariërs in fase 2 gaf Hermans aan dat de voorbereiding naar verwachting drie tot vijf jaar duurt. In die periode kunnen bedrijven volgens hem hun bedrijfsvoering voortzetten. Participatie zal, conform de Omgevingswet, onderdeel zijn van het verdere proces.

Exploitatie als hamerstuk, vragen over Oosterwold blijven

Hoewel de exploitatiebegroting vooral een technisch en financieel kader is, riep de recente aankondiging over de versnelling van de woningbouw bij meerdere fracties vragen op over de woningbouwplannen, participatie van bewoners en de samenwerking met Almere.

Uiteindelijk werd duidelijk dat de exploitatiebegroting zelf als hamerstuk – dus zonder verdere politieke discussie - naar de besluitvormende raadsvergadering van 26 februari gaat. Tegelijkertijd lijkt de politieke discussie over Oosterwold daarmee nog niet afgerond.