Martin Sinda begon bij de basis: de woning zelf. Bij nieuwbouw is gasloos inmiddels de norm, maar bij bestaande woningen is de keuze veel minder eenvoudig. Een hybride warmtepomp kan volgens hem een goede stap zijn, maar maakt een woning niet gasvrij.
“Je bent niet van het gas af, dat is gewoon een punt dat sommigen willen overslaan,” zei Sinda. Bij een hybride systeem blijft de cv-ketel hangen en komt er een warmtepomp bij. Die neemt een groot deel van de verwarming over, terwijl de ketel bijspringt als dat nodig is. Volgens Sinda kan dat in de praktijk flink schelen. “De meeste leveranciers garanderen minimaal 50 procent gasbesparing. In de praktijk hebben we zelfs voorbeelden van 70 tot 80 procent.”
Wie echt de gasmeter eruit wil, komt uit bij een volledig All elektric warmtepomp. Maar die keuze vraagt meer van een woning. Soms zijn andere leidingen nodig, soms vloerverwarming of speciale radiatoren zoals Fancoils. Ook moet er ruimte zijn voor een groter toestel. “Het blijft maatwerk,” benadrukte Sinda.
Airco helpt, maar verwarmt niet je hele huis
Ook verwarmen met airco kwam voorbij. Volgens Sinda kan dat prima werken, zeker in één ruimte. Moderne airco’s kunnen verwarmen, koelen, ventileren en ontvochtigen. Toch is het geen volledige vervanging van een cv-installatie. De warmte is vooral plaatselijk. Een airco in de woonkamer verwarmt niet automatisch de badkamer of slaapkamers. En warm tapwater voor douche en keuken wordt er ook niet mee gemaakt. “Dan zou je eigenlijk overal waar een radiator hangt een airco moeten ophangen,” aldus Sinda.
Pas op voor makkelijke verkooppraat
Een opvallende waarschuwing gaf Sinda over de term ‘warmtepomp-ready’. Die wordt vaak gebruikt bij de verkoop van nieuwe cv-ketels. Maar volgens hem zegt dat niet zoveel. “In principe is elke ketel warmtepomp-ready,” zei hij. Belangrijker is of ketel en warmtepomp goed met elkaar kunnen communiceren. Daar zit volgens hem de echte winst. Bij een goed gecombineerd systeem bepaalt de warmtepomp zoveel mogelijk wat er gebeurt en springt de cv-ketel alleen bij als dat nodig is.
Daarmee kwam een rode draad van de uitzending naar voren: verduurzamen draait niet alleen om apparaten, maar vooral om slimme aansturing.
EMS wordt de stille motor in de meterkast
Die slimme aansturing heet vaak een energiemanagementsysteem, kortweg EMS. Dat systeem meet wat er in huis gebeurt en kan apparaten aansturen: zonnepanelen, batterij, warmtepomp, laadpaal of andere grote verbruikers.
Juist daar staat of valt veel mee. Een batterij zonder goede aansturing kan op het verkeerde moment vol of leeg zijn. Zonnepanelen zonder slimme regeling kunnen terugleveren als de stroomprijs laag of zelfs negatief is. Een dynamisch contract heeft weinig zin als apparaten niet automatisch reageren op goedkope of dure momenten.
Of, eenvoudiger gezegd: wie straks zonnepanelen, warmtepomp, batterij en eventueel elektrische auto heeft, heeft niet alleen spullen nodig, maar ook een systeem dat bepaalt wanneer wat aan of uit gaat.
ENCOZ wil thuisbatterijen aan elkaar knopen
Bij ENCOZ wordt die gedachte groter getrokken dan één woning. Henk Hoevelaken en Sjaak Dekker vertelden over het plan voor een virtuele buurtbatterij. Dat is geen grote batterijcontainer in de wijk, maar een netwerk van thuisbatterijen bij inwoners thuis. Die batterijen moeten via de cloud centraal worden aangestuurd. “Iedereen die mee wil doen schaft zelf een thuisbatterij aan en wij knopen die via de cloud aan elkaar,” legde Hoevelaken uit. “Dan heb je in feite één grote virtuele buurtbatterij.”
Ook hier is het EMS onmisbaar. In de meterkast komt apparatuur die communiceert met de batterij en later met het gezamenlijke systeem. Daardoor kan stroom slimmer worden opgeslagen, gebruikt of gedeeld.
Het project is nog niet volledig operationeel. De software is volgens ENCOZ wel gespecificeerd, maar moet nog worden ontwikkeld. Daarvoor is financiering nodig. Wel loopt er een etalageproject met inwoners die al willen beginnen. Volgens Dekker zijn er ongeveer 25 geïnteresseerden en kan er met tien aansluitingen al veel getest worden.
Stroom delen in plaats van terugleveren
Het verdwijnen van de salderingsregeling per 1 januari 2027 maakt zulke oplossingen urgenter. Huishoudens met zonnepanelen kunnen hun opgewekte stroom dan niet meer op dezelfde manier wegstrepen tegen stroom die zij later van het net halen. Anne Siepel waarschuwde dat de energierekening daardoor kan stijgen. Maar paniek is volgens hem niet nodig. Zonnepanelen blijven interessant. “Zonne-energie is een van de voordeligste vormen van energie,” zei hij. “Ik zou zeggen: blijf vooral zonnepanelen installeren. Doe het wel slim.” Slim betekent volgens Siepel: gebruik zoveel mogelijk van je eigen stroom op het moment dat die wordt opgewekt. Dus de wasmachine, vaatwasser, warmtepomp of elektrische auto laten draaien als de zon schijnt. Niet standaard alles ’s avonds aanzetten, maar overdag waar dat kan.
Thuisbatterij is geen wondermiddel
De thuisbatterij kan daarbij helpen, maar is niet automatisch rendabel. Volgens Siepel moet eerst duidelijk zijn waarvoor iemand de batterij wil gebruiken: besparen, handelen met stroomprijzen of meer zelfvoorzienend worden.
Een te grote batterij kan een slechte investering zijn. “Dan heb je heel veel staan wat misschien maar een heel klein deel van het jaar optimaal wordt ingezet,” zei hij. Zijn waarschuwing was duidelijk: “Laat je vooral geen te grote batterij aansmeren.”
Ook bij thuisbatterijen speelt het energiemanagementsysteem weer een sleutelrol. Zonder slimme sturing weet de batterij niet wanneer laden of ontladen verstandig is. Met goede sturing kan de batterij juist helpen om zonnestroom later op de dag te gebruiken of pieken op het net te vermijden.
Veiligheid vraagt om goede installatie
Siepel ging ook in op de veiligheid van thuisbatterijen, vooral de kleinere batterijen die met een stekker in het stopcontact worden geplaatst. Daar zitten volgens hem risico’s aan als er te veel vermogen op één stopcontact of groep terechtkomt. “Als je serieus met een batterij aan de slag wilt, moet je dat gewoon op een goede manier laten installeren door een goede installateur,” zei hij. Het gevaar zit volgens hem vaak niet in de batterij zelf, maar in de manier waarop die wordt aangesloten.
Dynamisch contract alleen als je iets kunt sturen
Ook het energiecontract kwam aan bod. Een dynamisch contract kan aantrekkelijk zijn, maar vooral voor huishoudens die apparaten kunnen aansturen. Wie zonnepanelen, een batterij, warmtepomp of elektrische auto heeft, kan profiteren van goedkope momenten. Maar zonder slimme sturing wordt het ingewikkeld. “Je moet het heel leuk vinden of iemand hebben die dat goed voor je inregelt,” aldus Siepel. Wie weinig wil regelen en zekerheid wil, kan soms beter bij een vast contract blijven. Gas en elektriciteit hoeven daarbij niet per se bij dezelfde leverancier te zitten. Volgens Siepel kan het lonen om beide apart te vergelijken.
Lokaal houden helpt tegen netcongestie
Netcongestie werd in de uitzending omschreven als file op het elektriciteitsnet. Er is niet altijd een tekort aan stroom, maar het netwerk kan de pieken niet goed verwerken. Volgens Siepel helpt het als opgewekte stroom vaker lokaal wordt gebruikt of opgeslagen. Daar sluit het plan van ENCOZ op aan. Hoe meer stroom binnen Zeewolde wordt gebruikt, hoe minder druk er komt op het hogere elektriciteitsnet. “Hoe meer je lokaal houdt, hoe minder dat grote hoogspanningsnet op hoeft,” zei Siepel.
Eerst inzicht, dan pas investeren
De belangrijkste boodschap uit de uitzending was daarmee niet dat iedereen nu een warmtepomp, batterij of dynamisch contract moet nemen. De boodschap was juist: begin met inzicht.
Hoe goed is de woning geïsoleerd? Hoeveel gas wordt er verbruikt? Hoeveel zonnestroom gaat terug het net op? Welke apparaten kunnen overdag draaien? Is er ruimte voor een warmtepomp? En is er een systeem dat alles slim kan aansturen?
Voor inwoners die aardgas willen besparen of uiteindelijk gasvrij willen wonen, is de keuze dus breder dan één apparaat. De toekomst zit vooral in de combinatie: isoleren, slim verwarmen, eigen stroom beter gebruiken en apparaten laten samenwerken.
Daarbij lijkt het energiemanagementsysteem steeds meer de stille motor in de meterkast te worden. Niet zichtbaar, maar wel bepalend voor de vraag of verduurzamen echt geld bespaart — of vooral geld kost.
085-0640737